Tiếng Việt · Cẩm nang khởi nghiệp nhỏ Viết bài  ·  [email protected]
Harbor PageNhật ký cảng cho chủ shop nhỏ Số 06Cập nhật 16 · 11 · 2026

Đơn hàng online đầu tiên: nên bắt đầu trên sàn hay trên mạng xã hội?

ĐƠN #0001Thanh toán khi nhận hàng GIAO 2 NGÀYNội thành · 25km
Minh họa: Ban Biên tập Harbor Page, 2026.

Trước khi quyết định nhập hàng hay in bao bì, câu hỏi đáng dành một buổi chiều để trả lời là: đơn hàng đầu tiên của bạn nên tới từ đâu? Sàn thương mại điện tử và mạng xã hội không phải hai phe cạnh tranh, chúng là hai cửa hàng rất khác nhau, phục vụ hai nhóm khách khác nhau.

Người mua mỗi nhóm khác gì nhau?

Khách mua trên Shopee, Lazada hay Tiki đang so sánh giá, điểm đánh giá và thời gian giao hàng. Họ tin sản phẩm nhiều hơn tin người bán. Khách mua qua Facebook, Instagram hay Zalo của bạn thì đang tin bạn, họ nhìn thấy cách bạn chụp ảnh, cách bạn trả lời khách cũ, và đôi khi cả nhà bạn. TikTok Shop nằm ở giữa hai cực đó: khách tin video và cảm xúc, nhưng vẫn mua qua một sàn.

Nếu sản phẩm của bạn có thể so sánh thẳng trên một tìm kiếm, ví dụ "áo polo nam cotton 100%", sàn là nơi khách đã quen tìm. Nếu sản phẩm cần kể một câu chuyện, cần khách tin tay nghề hoặc nguồn nguyên liệu, ví dụ bánh homemade, đồ thủ công, mỹ phẩm handmade, kênh mạng xã hội thường đến đơn đầu tiên nhanh hơn. Thương mại điện tử Việt Nam đã lớn đến mức cả hai kênh đều có khách; câu hỏi là kênh nào hợp với bạn khi mới bắt đầu. Mục tổng quan về thương mại điện tử của Wikipedia mô tả gọn các mô hình B2C và C2C mà cả hai nhóm sàn và mạng xã hội đều rơi vào.

Thử nghĩ ngược: bạn đã có tay sẵn gì?

Người mới bán thường chọn kênh trước, rồi mới tìm cách lấp nội dung. Hướng ngược hay hơn: xem bạn đã có sẵn gì mà kênh nào tận dụng được.

  • Bạn chụp ảnh tốt, có máy ảnh và đèn? Sàn phần nào "miễn nhiễm" với ảnh đẹp; Instagram và landing page thương mại hưởng lợi nhất.
  • Bạn quay video thoải mái, không ngại nói chuyện với ống kính? TikTok Shop có khả năng tăng đơn đột biến, nhưng cũng rớt nhanh khi bạn nghỉ quay.
  • Bạn có một mạng lưới bạn bè, đồng nghiệp sẵn sàng share bài đầu? Facebook cá nhân + Zalo OA là bàn đạp rẻ nhất.
  • Bạn kiên nhẫn trả lời tin nhắn đến đơn thứ 200, thức khuya xác nhận chốt đơn? Mạng xã hội thưởng bạn.
  • Bạn muốn ít chat nhất có thể, chỉ nhập kho - đóng gói - giao - đi? Sàn thưởng bạn, miễn là bạn chịu được cạnh tranh giá.

Chi phí "không thấy" của mỗi kênh

Phí sàn hiện công khai: phí cố định theo nhóm ngành, phí thanh toán, phí dịch vụ của chương trình Freeship Xtra/Hoàn Xu Xtra. Ba khoản này cộng lại có thể ăn vào 10 đến 20 phần trăm giá niêm yết, chưa tính quảng cáo trong sàn. Ngược lại, chi phí trên mạng xã hội trông như "miễn phí", nhưng bạn trả bằng thời gian: trả lời tin nhắn, xử lý đơn thủ công, lo giao hàng và kiểm soát hoàn trả.

Một ước lượng đơn giản để biết bạn có "mất" hay không: ghi lại 10 đơn đầu tiên, tính ra phút bạn đã bỏ cho từng đơn (chat, chụp hàng, đi gửi, gọi shipper). Nhân với mức bạn tự trả cho một giờ công của mình. Cộng vào vốn hàng. So với giá bán, lợi nhuận còn lại có đủ để bạn thực sự tiếp tục không? Đây là câu hỏi mà nhiều shop mới quên hỏi cho tới khi đã nhập hàng cả chục triệu.

Trước khi "mở bán", năm việc nên làm

  1. Chụp 3-5 bức ảnh đầu đủ dùng. Nền trắng hoặc nền giấy kraft, ánh sáng tự nhiên, cho sàn; một bức "ngữ cảnh" khách dùng, cho mạng xã hội. Không cần studio.
  2. Viết mô tả sản phẩm một lần, dùng lại nhiều chỗ. Hai đoạn: đoạn đầu nói khách này dùng khi nào; đoạn hai liệt kê chất liệu, kích cỡ, bảo quản. Copy sang shop, Instagram caption, tin nhắn tự động Zalo.
  3. Mở một tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử riêng. Không chung với tiền chi tiêu cá nhân. Sau một tháng bạn sẽ muốn mình đã làm từ đầu. Lý do nằm trong bài kỷ luật dòng tiền cho shop nhỏ.
  4. Tính giá vốn trọn gói. Giá nhập + phí vận chuyển về kho + chi phí đóng gói + phần trăm hàng hoàn/hỏng + phí sàn hoặc phí giao cho khách. Lấy đó làm sàn khi đặt giá bán.
  5. Chuẩn bị kịch bản phản hồi 10 câu khách hay hỏi. "Còn size M không?", "Bao giờ giao?", "Đổi trả thế nào?", "Có bán sỉ không?". Dán cạnh máy tính.

Khi nào mở kênh thứ hai?

Lời khuyên hay đọc là "bán đa kênh ngay từ đầu". Đó là lời khuyên cho người đã có team. Khi bạn làm một mình, mở kênh thứ hai quá sớm sẽ chia nhỏ sự tập trung. Một tiêu chí thực dụng: khi kênh đầu đã có đơn đều trong bốn tuần liên tiếp, không cần bạn giảm giá mỗi ngày, hãy mở kênh thứ hai. Chọn kênh thứ hai nằm ở "cực" ngược lại, nếu bạn đang chạy Shopee, mở Instagram để kéo khách trung thành; nếu bạn đang bán qua Facebook, mở Shopee để nhận đơn tự động khi bạn ngủ.

Trách nhiệm pháp lý người mới bán hay quên

Nếu bạn bán hàng có địa điểm cố định, thuê nhân công, hoặc xuất hóa đơn, bạn cần đăng ký hộ kinh doanh, hãy xem bài đăng ký hộ kinh doanh năm 2026. Bán trên sàn với tần suất thường xuyên cũng được coi là hoạt động kinh doanh và thuộc diện khai thuế thu nhập cá nhân, giá trị gia tăng theo cơ chế thuế khoán hoặc kê khai. Các sàn lớn ở Việt Nam hiện tự khấu trừ và nộp thay một phần thuế cho người bán cá nhân theo quy định mới, nhưng người bán vẫn phải tự chịu trách nhiệm cuối cùng về số thuế của mình.

Thương mại điện tử cũng có quy định riêng của Bộ Công Thương về công khai thông tin người bán, chính sách đổi trả, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trước khi niêm yết, đọc lướt một lần mục "chính sách bán hàng" và "quy chế hoạt động" của sàn bạn chọn, điều khoản quan trọng nhất không phải phí, mà là trường hợp sàn được khóa gian hàng.

Đơn đầu tiên thường không phải của khách lạ

Đừng cầu đơn đầu từ quảng cáo. Nhắn riêng cho 10 người thân, 10 người bạn, hỏi xem ai đang có nhu cầu. Làm họ hài lòng. Xin một câu phản hồi ngắn và một ảnh thật. Dùng ba điều đó, đơn đầu, phản hồi, ảnh, làm nội dung đầu tiên trên kênh. Sàn hay mạng xã hội sẽ đẩy cho bạn xa hơn nếu mười đơn đầu trông thật, không "cố quá".

Nguồn tham khảo

  1. Thương mại điện tử, Wikipedia tiếng Việt.
  2. Nghị định 52/2013/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung) về thương mại điện tử, Bộ Công Thương.